Home Up Inhoud Nieuws

 Keukenstukken
 

BelgiŽ
Culinaire Evolutie
Oude Eenheden
Referenties
Recepten

Keukenstukken zijn schilderijen waarop afbeeldingen van etenswaren en handelingen worden afgebeeld gesitueerd in een keuken. Die voorstellingen kwamen op in de Nederlanden gedurende de 16de eeuw (Renaissance) en gaven bekendheid aan o.a. Pieter Aertsen en zijn neef Joachim Beuckelaer die veel van hun meesterwerken maakten in Antwerpen.

Kunsthistorici bedachten verschillende theorieŽn voor de redenen waarom de schilders dit genre begonnen, waarom de voorstellen zo zijn opgemaakt en wat de diepere betekenis ervan is.

Waar ze het allen over eens zijn:

      - De voorstellingen zijn waarheidsgetrouwe afbeeldingen van gereedschappen en voedingswaren uit die periode;
      - Al het voorgesteld voedsel was verkrijgbaar en werd gegeten in die tijd maar het afgebeeld fruit en groenten waren
        van alle seizoenen zodat de meeste schilderijen meer berusten op een fantasie dan op een fotografische weergave;
      - Voorgrond en achtergrond symboliseren het contrast tussen werelds en spiritueel leven;
      - Ze bevatten dikwijls een allegorische voorstelling;

De werken zijn bij de eerste voorbeelden van fotorealistisch schilderen met nadruk op het driedimensionale.

Sommige theorieŽn verwijzen naar het hergebruik van het "paradoxaal encomium" (het prijzen van dingen die die lof niet verdienen - hier voedsel en boeren) door Aertsen en Beuckelaer om hun schilderkunsten te tonen in een monumentale voorstelling van "minderwaardige" dingen.

Andere theorieŽn zeggen dat schilders van religieuze scŤnes, wegens het verbod in de nieuwe religie om voorwerpen of afbeeldingen te vereren, andere dingen moesten schilderen om aan de kost te blijven komen, maar toch religieuze taferelen "verborgen" in hun werk.

Tijdens de Beeldenstorm in de nazomer van 1566, werden tal van religieuze kunstwerken vernietigd, zo ook werk van Pieter.

Antwerpen met zijn haven, toen de belangrijkste stad van de Nederlanden, gleed daarna in een economische en religieuze crisis. Het aantal inwoners daalde van ~100.000 in 1568 naar ~42.000 in 1589, het dieptepunt.

Pieter Aertsen (į~1509, +03.06.1575) soms ook Pieter Aertsz of Lange Pier genoemd, werd geboren te Amsterdam en is er gestorven en begraven in de Oude Kerk. Aertsen schilderde vooral historiestukken en stillevens, beide meestal met een religieuze moraal.
Zijn vader was een kousenwever afkomstig uit Purmerland (gemeente Landsmeer, Noord-Holland).
Hij werkte als schilder te Antwerpen in de periode 1535-1555 in de Sint-Lucasgilde.
Hij huwde er met Cathalijne (Lijntje) van den Beukelaer, dochter van N.N. van den Beukelaer en Christina van den Bogaerde.
Hij kocht op 20.12.1547 het huis 'Vlaanderen' op de Ossenmarkt en twee jaar later het huis 'Brabant' vlak ernaast.
Enkele werken:

      - Vleesstal, 1551, met op de achtergrond de vlucht naar Egypte, olieverf op paneel, 123 x 167 cm, Museum Gustavianum, Uppsala
      - Stilleven met op de achtergrond Jezus bij Martha en Maria , 1552, olieverf op paneel, 60 x 101.5 cm, Kunsthistorisches Museum, Vienna
      - Boerengezelschap bij de haard, met op de achtergrond meerdere symbolische voorstellingen, 1556, olieverf op paneel, 142.3 x 198 cm,
       Museum Mayer van den Bergh, Antwerpen

      - De marktkoopvrouw, 1567, met op de achtergrond een vrijend koppel, olieverf op paneel, 110 x 110 cm, Staatliche Museen, Berlin.

Joachim Beuckelaer (į~1530, +1574), geboren en overleden in Antwerpen, bekwam zijn opleiding aldaar in de studio van Pieter Aertsen en werd er onafhankelijke meester in 1560 in de Sint-Lucasgilde. Hij verfijnde de voorstellingen en technieken van zijn leermeester Pieter met illusionistische details die het tweedimensionale schilderij een meer driedimensionale voorstelling moeten geven.
Joachimís vader was een broer van Cathalijne, Pieterís echtgenote.

Volgens biografieschrijvers uit dezelfde periode overspoelde Joachim de markt met goedkope schilderijen die slechts waarde kregen na zijn dood. Hij werkte dikwijls voor andere artiesten en na 1560 ruilde hij het schilderen op houten panelen in voor  het schilderen op canvas en concentreerde zich op grote formaten.
Enkele werken:

      - Marktkoopvrouw met fruit, groenten en gevogelte, 1564, olieverf op paneel, 118 x 171 cm, Staatliche Museen, Kassel
      - De welvoorziene keuken, met op de achtergrond Jezus bij Martha en Maria, 1566, olieverf op paneel, 171 x 205 cm, Rijksmuseum
       Amsterdam.

      - De 4 elementen: water, met op de achtergrond Christus die voor de derde maal verschijnt aan de apostelen en bij mirakel hun lege netten
       vult met vis, 1569, olieverf op doek, 159 x 215 cm, National Gallery, London

      - De 4 elementen: aarde, met op de achtergrond de vlucht naar Egypte, 1569, olieverf op doek, 157 x 214 cm, National Gallery, London
      - De 4 elementen: vuur, met op de achtergrond Christus zittend bij Martha en Maria, 1570, olieverf op doek, 158 x 216 cm, National Gallery,
       London

      - De 4 elementen: lucht, met op de achtergrond de verloren zoon leunend tegen een vrouw, 1570, olieverf op doek, 157 x 214 cm, National
       Gallery, London
 

 

 

Voor vragen of opmerkingen contacteer willy@vancammeren.be    -    Laatst bijgewerkt op 03/07/2008